Spyware (programy szpiegowskie) to ogólny termin określający programy instalujące się bez wiedzy użytkownika i wykradające informacje z komputera.

Należy wyraźnie podkreślić różnicę pomiędzy programami spyware, które instalują się bez wiedzy użytkownika i wykradają dane, a programami zbierającymi informacje w sposób legalny i jawny, instalującymi się na komputerze za wyraźną zgodą użytkownika. Te drugie jasno określają informacje, które będą wysyłały i podczas instalacji pytają o zgodę użytkownika.

Wykradane informacje wysyłane są bez wiedzy i zgody użytkownika poprzez sieć firmową lub Internet do firm lub osób, które przyczyniły się do zainstalowania programów spyware na komputerze - najczęściej do ich autorów.

Do grupy programów spyware zaliczają się aplikacje typu adware , konie trojańskie, monitory systemu oraz key logger`y.

Do tej grupy zaliczane są również tracking cookies - pliki tekstowe (które same z siebie nie stanowią zagrożenia), które jednak przechowują informacje o ostatnio odwiedzanych stronach www lub wybranych produktach w sklepach internetowych. Informacje w nich zapisywane są wykorzystywane, by odczytywać nasze preferencje w sieci Internet.

Hasła do banków internetowych lub poufne dokumenty to tylko przykładowe łupy programu szpiegowskiego. Pamiętajmy, iż za programem spyware stoi zwykle osoba lub częściej grupa osób, pragnąca pobierane informacje wykorzystać do własnych celów. Osoby postronne nie muszą nawet mieć fizycznego dostępu do komputera "ofiary". Wystarczy wysłać jej jeden plik pocztą elektroniczną lub wykorzystać dziurę w systemie operacyjnym komputera, by zainstalować aplikację szpiegowską. Bardzo często otwarcie strony www na niezabezpieczonym komputerze może spowodować instalację programu spyware.
Programy spyware najczęściej zbierają następujące informacje:

• dane osobowe (adres, numer PESEL),
• hasła dostępu do bankowości elektronicznej,
• numery kart kredytowych,
• informacje o zainfekowanym komputerze,
• adresy e-mail,
• adresy odwiedzanych stron www,
• wyszukiwane słowa w sieci Internet.

Wszystko zaczęło się od aplikacji adware, które instalując się na komputerze użytkownika wyświetlały nowe okienka przeglądarki (ang. pop-up), zawierające treści reklamowe. Właśnie reklamy były motorem napędowym, od którego zaczęły się problemy użytkowników komputerów ze spyware.
Żeby reklamy zyskiwały większą skuteczność, należało zebrać możliwie dużo informacji na temat ich odbiorców. Informacje na temat nawyków i przyzwyczajeń użytkowników Internetu stały się więc bardzo cenne dla specjalistów od marketingu i reklamy. Z czasem zbieraniem informacji zainteresowały się grupy przestępcze, widzące w spyware możliwość zdobycia korzyści finansowych.

Pierwszy raz, słowo spyware zostało użyte 16 września 1996 na jednej z grup Usenetu, podczas dyskusji o strategiach biznesowych firmy Microsoft.
W późniejszych latach, słowo to było używane również jako synonim do narzędzi szpiegowskich: podsłuchów, ukrytych mini-kamer.
26 września 2000, założyciel firmy Zone Labs, Gregor Freund w informacji prasowej użył nazwy spyware w znaczeniu, w jakim znamy je dzisiaj.
W 2000 Steve Gibson z firmy Gibson dostrzegł na swoim komputerze oprogramowanie firm Aureate (później Radiate) oraz Conducent, którego sam nie instalował, a które zbierało i wysyłało poza komputer jego informacje osobiste. W prostej linii doprowadziło to do powstania w firmie Gibson`a pierwszego oprogramowania antyszpiegowskiego nazwanego OptOut.

OptOut pierwszy program antyszpiegowski

Pomimo korzystnej polityki cenowej, oprogramowanie to zostało całkowicie wyparte z rynku przez program firmy Lavasoft, która w 2000 roku udostępniła swoje oprogramowanie antyszpiegowskie za darmo. Program Lavasoft był zdecydowanie skuteczniejszy od poprzednika oraz umożliwiał skanowanie aplikacji wielowątkowych.

Wykradanie informacji to temat równie stary, co sposoby ich przechowywania. W dawnych czasach zbieraniem informacji zajmowały się tajne służby - szpiedzy. Dziś nawet przysłowiowy Kowalski może zostać szpiegiem - usiłując przechwycić rozmowy swojej żony w komunikatorze internetowym lub tajne informacje w konkurencyjnej firmie.